Esabab-ı Nüzul nedir? Ayetlerin hepsinin iniş sebebi var mı?

- Peygamberimiz ayetlerin iniş sebebi hakkında bilgi vermiş midir?
- Nuzül sebepleri olarak gösterilen bütün rivayetler sahih midir?


Sual Detayı

– Peygamberimiz ayetlerin iniş sebebi hakkında data vermiş midir?
– Nuzül sebepleri olarak gösterilen tüm rivayetler sahih midir?

Yanıt
Yanıt

Kıymetli kardeşimiz,

Esbâb-ı nüzûl, Tefsir ilminin âyet yada sûrelerin iniş sebeplerini araştıran ilim dalıdır.

“Nüzûl sebepleri” anlamına gelen bu tabir, Hz. Peygamber (asm)’in risâlet döneminde vuku gören ve Kur’an’ın bir yada birkaç âyetinin veya bir sûresinin inmesine neden olan vakası, durumu ya da suali ifade etmek suretiyle kullanılır.

Esbâb-ı nüzûl (esbâbü’n-nüzûl) yalnız âyetlerle ilgili bir tabir olup, Resûl-i Ekrem (asm)’in herhangi bir mevzuya dair izahat yapmasına yada bir davranışta olmasına vesile olan hususi sebeplere ise “esbâbü vürûdi’l-hadîs” denilmiştir.

Her şeyden ilkin esbâb-ı nüzûl tamamen rivayetle alâkalı bir disiplin olduğundan, hadis usulünde hadislerin sıhhati için aranan genel şartlar bu mevzuda da geçerlidir. Zira herhangi bir âyetin nüzûl sebebi, âyetin iniş hadisesine tanık olmuş ve buna sebep olan durumu tesbit etmiş bir yada bir kaç sahâbînin rivayetiyle bilinebilir.

Bundan dolayı, ayetlerin iniş sebebi hakkında data veren, Peygamberimiz (asm) değil, onun sahabileridir.

Kur’ân-ı Kerîm’in tüm âyetleri belirli ve müşahhas sebeplere bağlı olarak inmemiştir. Âlimler yalnız beş yüz kadar âyetin bu şekilde iniş sebeplerinin bulunduğunu tesbit etmişlerdir. İbn Teymiyye, bunların haricinde kalan ve mühim bir kısmı geçmiş peygamberlerin kıssaları ile âhirete dair haberlerden oluşan fazlaca sayıdaki âyetin iniş sebeplerini herhangi bir dış vakada değil direkt doğruya bu âyetlerin kendi muhteva ve mânalarında aramak icap ettiğini belirtir. (Muķaddime fî uśûli’t-tefsîr, s. 10)

Buna bakılırsa âyetlerin büyük bir kısmı hususi bir vakaya, mevzuya, dolayısıyla belirli bir sebebe bağlı olarak inmeyip çoğu zaman insanları muhtaç oldukları hususlarda bilgilendirmek, eğitmek, aydınlatmak, yönlendirmek yada uyarmak maksadıyla vahyedilmiştir. Böylece aslen Kur’an’ın herhangi bir âyetinin sebepsiz ve hikmetsiz şekilde indirilmiş olduğu düşünülemezse de esbâb-ı nüzûl tabiri bilhassa belirli bir sebebe bağlı olarak inmiş bulunan âyetler için kullanılır.

Bir olayın nüzûl sebebi kabul edilebilmesi için onun nakledildiği rivayette hadis usulü açısından aranan şartlar yanında olayın Hz. Peygamber (asm) döneminde vuku bulduğunun tesbit edilmiş olması ve ilgili âyet yada sûrenin muhtevası ile münasebetinin bulunması gerekir.

Şu rivayette bildirilen vaka esbâb-ı nüzûl için bir örnek olarak zikredilebilir. Ashaptan âmâ bir zat olan İbn Ümmü Mektûm bigün Hz. Peygamber (asm)’e gelmiş olarak ondan ısrarla kendisini irşat etmesini istemişti. Resûl-i Ekrem o sırada müşriklerin ileri gelenlerinden bazılarına İslâm’ı tebliğle meşgul olduğundan kendisiyle ilgilenmemiş, hatta ondan yüz çevirmişti. Bunun üstüne Abese sûresinin ilk âyetleri nâzil olmuş ve Hz. Peygamber (asm)’in bu davranışının Tanrı katında hoş karşılanmadığı bildirilmiştir. (Tirmizî, Tefsîrü’l-Kur’ân, 73)

Nüzûl sebeplerine dair rivayetlerin saygın sayılabilmesi için bunların muttasıl bir senedle rivayet edilmesi gerekir. Bu da söz mevzusu haberin ya direkt doğruya sahâbîlerden yada onlardan bizzat duyma ve işitme (semâ) kanalıyla haberi alan tabiîlerden rivayet edilmesiyle gerçekleşir. Eğer bir âyetin nüzûlüne tanık olan sahâbî vakası anlatırken kaynak olarak kendini göstermişse bu haber kabul edilir. Rivayet tabiî vasıtasıyla geliyor ve bir sahâbîye nisbet ediliyorsa bu da sahih sayılır.

adsense

Ek olarak sebeb-i nüzûle ilişik bir haberin senedinde onu rivayet eden sahâbînin adı zikredilmemişse, mürsel hadis diye adlandırılan bu rivayetin saygın sayılabilmesi için bunun ya Mücâhid b. Cebr, İkrime, Saîd b. Cübeyr şeklinde sahâbeden hadis rivayet etmekle tanınan müfessir imamlardan birinin rivayeti olması yada başka bir mürsel rivayetle takviye edilmesi gerekir.

Bir âyetin nüzûl sebebi hakkında birden fazla rivayetin bulunması halinde ilkin bu rivayetlerin esenlik dereceleri sahih olanı alınır. Sahih rivayetin birden fazla olması durumunda vakası bizzat görmesi yada rivayetin daha sahih bir yolla gelmesi şeklinde hususlar tercih sebebi sayılır. Bu şekilde tercihe elverişli bir sebebin de tesbit edilememesi halinde anlatılan olayların vakit bakımından birbirine yakın olmaları şartıyla rivayetlerin cem‘ ve telifi yoluna gidilerek âyetin her iki vakadan sonrasında ve ikisiyle ilgili olarak nâzil olduğu kabul edilir. Bu da mümkün değilse söz mevzusu âyetin ayrı ayrı zamanlarda meydana gelen olaylardan sonrasında mükerrer olarak indiğine hükmedilir.

Nüzûl sebepleriyle ilgili rivayetlerde bazı hususi lafızlar kullanılmaktadır. Bunlardan bir kısmı o rivayetin nüzûl sebebine ilişik olduğu hususunda kesinlik ifade eder. Şöyleki ki:

“Âyetin nüzûl sebebi şudur”;
“Falan hadise vuku buldu, bundan dolayı şu âyet indi”;
“Hz. Peygamber’e falan mevzuda bir sual yöneltilmişti, bunun üstüne şu âyet nâzil oldu.”
şeklindeki ifadeler böyledir.

“Bu âyet şu mevzuda nâzil oldu” şeklinde ifadeler ise, sebeb-i nüzûle delâlet edebileceği şeklinde izahı meydana getirilen âyetin tefsiriyle ilgili olup, âyetin alâkalı görüldüğü durum ve kimselere de işaret edebilmektedir.

Bir âyetin ne vakit, nerede, hangi şartlar içinde ve hangi vakayla ilgili olarak indirildiğini bilmek âyetin ilâhî maksada uygun şekilde yorumlanması, fıkhî hükümlerin çıkarılması, teşrî‘ hikmetinin kavranması, mübhemâtın, âyet ve sûreler arasındaki tenâsübün bilinmesi, âyette hasr yada tahsis bulunup bulunmadığının anlaşılması bakımından ehemmiyet arzeder.

Sadece, bir hükmün her insana ilişik olmasına engel olacak dinî yada aklî bir karine / bir kanıt yoksa, şu kaideyi unutmamak gerekir:

“Bir hükmün -ayet olarak- iniş yada –hadis olarak– vurud sebebinin hususî olması, onun hepimiz için geçerli umumi bir yargı olmasına engel değildir.”

Âyetlerin daha doğru anlaşılmasında esbâb-ı nüzûlden yararlanma yolunun açık tutulmasında yarar bulunmakla beraber, İslâm âlimlerinin esbâb-ı nüzûl meseleleriyle gereğinden fazla meşgul olmalarının mesailerini verimsizleştirebileceği, Kur’an’a bakış ufuklarını daraltacağı, ilâhî mesajı daha kapsamlı ve çözüm üretici bir halde ele alma imkânlarını kısıtlayacağı, yeni problemleri Kur’an perspektifinden değerlendirme ve çözüme kavuşturma yolunu tıkayabileceği şeklinde sakıncalar da gözden uzak tutulmamalıdır.

Mevzuyla ilgili bakılabilecek kaynaklardan bazıları:

– Süyûtî, Lübâbü’n-nukul fî esbâbi’n-nüzûl, Dımaşk, ts., s. 3 vd.
– Suyuti, el-İtkân (Beyrut), I, 61-73.
– İsmail Cerrahoğlu, Tefsir Usûlü, Ankara 1976, s. 115-121.
– Suat Yıldırım, Kur’an-ı Kerim ve Kur’an İlimlerine Giriş, İstanbul 1983, s. 90-94.
– Muhsin Demirci, Esbâbü’n-nüzûl ve Esbâbü’n-nüzûl’a Dair Müstakil Eserler (yüksek lisans tezi, 1984), MÜ İlâhiyat Fakültesi.
– Abdülfettâh el-Kâdî, Sahabe ve Müfessirlere Nazaran Esbâb-ı Nüzûl (trc. Salih Akdemir), Ankara 1986.
– Ahmed Nedim Serinsu, Kur’ân’ın Anlaşılmasında Esbâb-ı Nüzûl’ün Görevi, İstanbul 1994.
– Abdullah Aydemir, “Esbâbü’n-nüzûl”, Diyanet Dergisi, XI/1, Ankara 1972, s. 28-36.
– İshak Yazıcı, “Nüzûl Sebeplerini Bilmenin Kur’ân Tefsirindeki Önemi”, Ondokuzmayıs Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi, II, Samsun 1987, s. 117-128.
– Diyanet İslam Ansiklopedisi, Esbab-ı Nüzul md.

Slm ve yakarış ile…
Sorularla İslamiyet

hakanac631 tarafınca Çar, 22/07/2015 – 04:57 tarihinde gönderildi

adsense

Yorumlar 0

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Esabab-ı Nüzul nedir? Ayetlerin hepsinin iniş sebebi var mı?

Ne OLuşturmak Istiyorsunuz
Standart Soru
Kişilik testi gibi sorular hazırlayabilirsiniz.
Resimli Soru
Bilgi testi. Sorularla bilgi ölçümü yapın.
Anket
Etkili ve görsel anketler hazırlayabilirsiniz.
Makale
Başka sitelerden verileri kolayca entegre ederek listeler hazırlayabilirsiniz
Liste
Etkileyici Yazılar Oluşturabilirsiniz
Oylama Listesi
Kullanıcılar oluşturduğunuz içerikleri puanlayarak en iyi içeriği öne çıkarabilirsiniz.
Caps
Caps Resminizi seçip yükleyin
Görüntü
Resim veya Hareketli Resim
Gif
Hareketli Resimlerle etkileyici listeler oluşturabilirsiniz.