Hanefi Mezhebinin Fıkıh Usulüne dair eserleri hakkında informasyon verir misiniz?

Hanefi fıkıh usulunun kaidelerini nerede bulabiliriz, kaynak isimleri verir misiniz, Türkçe kaynak var mıdır?


Sual Detayı

Hanefi fıkıh usulunun kaidelerini nerede bulabiliriz, kaynak adları verir misiniz, Türkçe kaynak var mıdır?

Yanıt
Yanıt

Kıymetli kardeşimiz,

Hanefî Mezhebi, dört büyük Sünnî fıkıh mezhebinden biridir.

Fıkhî ve itikadî mezheplerin çoğunluğu kurucusu sayılan kişilerin isimlerine nisbetle adlandırıldığı ve öylece meşhur olduğu şeklinde, hicrî ilk iki yüzyılda Kûfe merkezli olarak Irak bölgesinde süregelen ve daha sonraki yüzyıllarda giderek gelişip yaygınlaşan Irak fıkhı, bu fıkhın metodoloji, öğreti ve sistematiğinin oluşmasında en büyük paya haiz bulunan İmâm-ı Âzam Ebû Hanîfe’ye nisbetle Hanefî mezhebi (Hanefiyye) olarak adlandırılmış, bu mezhebe mensup olan fakihlere ve bu mezhep görüşüyle amel eden kişilere de Hanefî (çoğulu Hanefiyyûn, ahnâf) denilmiştir.

Hanefi Mezhebinin Fıkıh Usulüne Dair Eserleri

Ebû Yûsuf’un bu mevzuda bir kitap yazdığı kaynaklarda zikrediliyorsa da bu şekilde bir eserin mevcudiyeti bilinmemektedir.

Ebü’l-Hasan el-Kerhî’nin Risâle fi’l-uṣûl’ü, bazı umumi kaideleri ihtiva etmekte olup Ebû Hafs Necmeddin en-Nesefî tarafınca uygulama örnekleri verilerek bir tür şerhi yapılmıştır. (Debûsî’nin Teʾsîsü’n-naẓar’ı ile beraber, Kahire 1320; Beyrut 1972)

Fıkıh usulü konularının nerede ise tamamına yer verilen ilk ve en hacimli yapıt Cessâs’ın (ö. 370/981) Uṣûlü’l-fıḳh’ıdır.

Debûsî’nin Taḳvîmü’l-edille’si, Hanefî usulünü sistemleştiren Ebü’l-Usr Fahrülislâm el-Pezdevî ile Şemsüleimme es-Serahsî’nin temel deposudur. Daha sonraki müellifler de genel olarak Uṣûlü’s-Seraḫsî’ye ve Pezdevî’nin Kenzü’l-vüṣûl ilâ maʿrifeti’l-uṣûl’üne dayanırlar. Bu son eserin çeşitli şerhleri içinde en meşhuru Abdülazîz el-Buhârî’nin Keşfü’l-esrâr’ıdır.

Pezdevî ve Serahsî’den sonrasında Hanefî (fukaha) metoduna bakılırsa yazılan belli başlı eserler içinde;
Mahmûd b. Zeyd el-Lâmişî’nin Kitâb fî uṣûli’l-fıḳh,
– Alâeddin es-Semerkandî’nin Mîzânü’l-uṣûl,
– Ebü’l-Feth Alâeddin el-Üsmendî’nin Beẕlü’n-naẓar fi’l-uṣûl,
– Ahsîkesî’nin el-Münteḫab fî uṣûli’l-meẕheb,
– ve Habbâzî’nin el-Muġnî fî uṣûli’l-fıḳh’ı
sayılabilir.

Bunlardan bilhassa son iki yapıt üstüne tanınmış Hanefî âlimleri tarafınca çeşitli şerhler yazılmıştır.

Muzafferüddin İbnü’s-Sââtî, Pezdevî ve Seyfeddin el-Âmidî’nin eserlerine dayanan Bedîʿu’n-niẓâm’ında Hanefî ve Şâfiî (mütekellimîn) metotlarını birleştirmiş, Mekke Ümmü’l-Kurâ Üniversitesi’nde Sa‘d b. Garîr tarafınca doktora tezi olarak neşre hazırlanan yapıt üstüne birkaç şerh yazılmıştır.

adsense

Ebü’l-Berekât en-Nesefî’nin Pezdevî ve Serahsî’nin eserlerine dayanan Menârü’l-envâr’ı bizzat müellifi ve tanınmış birçok Hanefî âlimi tarafınca şerhedilmiştir. Bunlar içinde İbn Melek’in Şerḥu’l-Menâr’ı ve Haskefî’nin İfâḍâtü’l-envâr’ı bilhassa anılmalıdır. İbn Âbidîn, bu son esere Nesemâtü’l-eshâr adıyla bir hâşiye yazmıştır.

Nesefî’den sonrasında mühim eserlerin derhal tamamı Hanefî ve Şâfiî metotlarını birleştiren (memzûc) bir tarzda kaleme alınmıştır.

Sadrüşşerîa’nın Tenḳīḥu’l-uṣûl’ü Pezdevî’nin Kenzü’l-vüṣûl, Fahreddin er-Râzî’nin el-Maḥṣûl ve Cemâleddin İbnü’l-Hâcib’in Muḫtaṣarü’l-Müntehâ’sına dayanmaktadır. Müellifin et-Tavżîḥ adlı kendi şerhine Teftâzânî’nin yazdığı et-Telvîḥ ʿale’t-Tavżîḥ adlı hâşiye meşhur olmuş, bunun üstüne bilhassa Osmanlı ulemâsı tarafınca birçok hâşiye kaleme alınmıştır.

Molla Fenârî Fuṣûlü’l-bedâyi ve şerhi Mirʾâtü’l-uṣûl ile Sadrüşşerîa’yı takip ettiler.

Son dönemde bu tarzda kaleme alınan öteki iki yapıt de Muhibbullah b. Abdüşşekûr el-Bihârî’nin (ö. 1119/1707) Müsellemü’s̱-s̱übût’u ve Ebû Saîd el-Hâdimî’nin (ö. 1176/1762) Mecâmiʿu’l-ḥaḳāʾiḳ’idir.

Bihârî’nin eseri Abdülalî Muhammed b. Nizâmeddin el-Ensârî tarafınca Fevâtiḥu’r-raḥamût, Hâdimî’ninki Mustafa Hulûsi Güzelhisârî tarafınca Menâfiʿu’d-deḳāʾiḳ adıyla şerhedilmiştir.

Çağdaş âlimler usul kurallarının daha kolay anlaşılması için mesai sarfetmişler ve yeni eserler vücuda getirmişlerdir.

Seyyid Bey, Şâkir’ul-Hanbelî, Muhammed Hudarî bey, Abdülvehhab, Hallaf, Muhammed Ebu’z-Zehra, Abdulkerim Zeydan, Muhammed Ma’rûf ed-Devâlibî ve Zekiyuddin Şâban’ın usulleri burada zikredilebilir.

Bu eserlerden, Seyyid beyinki Osmanlıca, ötekiler Arapçadır. Arapça olanların bir kısmı Türkçeye çevrilmiştir.

Hayreddin Karaman’ın İmam Hatib okulları için hazırladığı usûlü ile, Fahreddin Atar’ın hazırladığı usûl de zamanımızda Türkçe olarak hazırlanan eserlerdir.

Ek olarak, usûlü’l fıkıhın bazı konularının yüksek lisans ve doktora tezi olarak incelediklerine de işaret etmemiz gerekir.

İlave informasyon için tıklayınız:

USÛLÜ’L-FIKIH | Sorularla İslamiyet

İslam tarihinde ilk fıkıh kitabını kim yazmıştır? | Sorularla İslamiyet

Usül, fürû, ve efal-i mükellefin, müstehap, sünnet, helal-haram …

İLLET | Sorularla İslamiyet

FÜRÛ’ | Sorularla İslamiyet

Usul, fürû’, fürûât, teferruat kavramları hakkında bilgi verir misiniz …

Slm ve yakarma ile…
Sorularla İslamiyet

ismail eygören tarafınca Per, 21/02/2019 – 20:08 tarihinde gönderildi

adsense

Yorumlar 0

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Hanefi Mezhebinin Fıkıh Usulüne dair eserleri hakkında informasyon verir misiniz?

Ne OLuşturmak Istiyorsunuz
Standart Soru
Kişilik testi gibi sorular hazırlayabilirsiniz.
Resimli Soru
Bilgi testi. Sorularla bilgi ölçümü yapın.
Anket
Etkili ve görsel anketler hazırlayabilirsiniz.
Makale
Başka sitelerden verileri kolayca entegre ederek listeler hazırlayabilirsiniz
Liste
Etkileyici Yazılar Oluşturabilirsiniz
Oylama Listesi
Kullanıcılar oluşturduğunuz içerikleri puanlayarak en iyi içeriği öne çıkarabilirsiniz.
Caps
Caps Resminizi seçip yükleyin
Görüntü
Resim veya Hareketli Resim
Gif
Hareketli Resimlerle etkileyici listeler oluşturabilirsiniz.