Kur’an’da vicdan terimine yer veriliyor mu?

- Vicdan Türkçe'ye de yerleşmiş Arapça bir kelimedir. Ben hemen bütün mealleri inceledim. Kur'an'da vicdan kavramını karşılayan bir kelimenin bulunmadığını gördüm. Birkaç çeviride vicdan şeklinde verilen çevirinin aslı (Tevbe, 9/118) "/enfusuhum" olarak geçmekte...


Sual Detayı

– Vicdan Türkçe’ye de yerleşmiş Arapça bir kelimedir. Ben derhal tüm mealleri inceledim. Kur’an’da vicdan terimini karşılayan bir kelimenin bulunmadığını gördüm. Birkaç çeviride vicdan şeklinde verilen çevirinin aslı (Tevbe, 9/118) “/enfusuhum” olarak geçmekte…

Yanıt
Yanıt

Kıymetli kardeşimiz,

Vicdan: İnsanın cismani ve ruhani bünyesinin kavşak noktasını teşkil eden, iyiyi kötüden ayırabilen, iyilik etmekten lezzet alan ve kötülükten elem duyan fıtrat-ı  zişuurdur.

– Bildiğimiz kadarıyla Kur’an’da Vidan kelimesini karşılayan bir sözcük kullanılmamıştır.

– Vicdan, İslam’ın ilk iki asrında kullanılan bir kelime değildir. Fakat zaman içinde başta tasavvuf kitaplarında olmak suretiyle ilmî ve ruhsal bir deyim olarak kullanılmıştır.

– Kur’an’da “akıl” kelimesi bir sözcük olarak kullanılmadığı benzer biçimde, vicdan kelimesi de kullanılmamıştır. Sadece akıl terimi eylem şeklinde kullanılmıştır. “Efela yakılûn” (akıllanmazlar mı / akıllarını kullanmazlar mı?) ifadesinde olduğu benzer biçimde..

– Daha oldukca lezzet-elem duymak, sevmek-nefret etmek benzer biçimde hissiyatın referans yöresel olarak açıklanabilen vidan da Kur’an’da -bu duygulara vurgu yapılmak suretiyle- söz mevzusu edilir.  Kısaca o da mana itibariyle bir eylem cümlesinde yer alır.

Vicdana, kalb gözü yada basiret veyahut yalnız kalb de denilir. Tanrı Teâlâ’nın ruha koymuş olduğu insaf ve acıma hissi ve hakkın bir saikidir. Ruhun hayrı şerden ayırd eden fitri bir melekesi ve kuvvetidir. Ruhun hakka ve iyiliğe yönelişi ve bağlanışı ve hakka bir çeşit bakışıdır; şer ve kötülüklerden nefretidir. Acıma, haksızlık ve fenalık karşısında üzülme, iyilik karşısında safa bulma benzer biçimde deruni hislerin deposu ruhun vicdan denilen bir yönüdür. Gerçi hayvanların nefislerine de nesillerin devamı için analık şefkati ve acıması benzer biçimde bazı hisler konulmuştur. Cenab-ı Tanrı Kur’ân-ı Kerim’de insan ruhunun bu hususi durumunu şu şekilde diyerek belirtir:

“Her bir nefse (ruha) ve onu düzenleyene, sonrasında da ona hem kötülüğü hem de ondan sakınmayı esin edene and olsun ki, onu (ruhunu) kötülüklerden tertemiz icra eden muhakkak, felah buldu. Onu alabildiğine kötülüklere batırıp günah ile örten ise, elbet hüsrana uğradı.” (Şems, 91/7-10)

adsense

Bir nefse (ruha) fücûr (fenalık) ve ondan korunmayı esin etmek sözünden; fenalık ve ahlâksızlık yapmamasını ve bunlardan korunmasını kalbine (vicdanına) duyurmak ve onu ikisi içinde özgür bırakmak manası zannedilebilirsin de, aslolan mana; fücuru tanıtıp bunun nefse zarar verici ve bozukluk bulunduğunu ve kötülüklerden nefsi korumanın iyi bulunduğunu duyurmak, binaenaleyh fücuru terketmek ve şer olan işlerden sakınmak, iyi ve hayırlı işleri yaparak kötülüklerden korunmak lazım geldiğini telkin eylemektir. Kuşku yok ki, Tanrı Teâlâ her insanoğlunun ruhuna bir iyilik, fenalık, kâr ve zarar duygusu, iyiliklerden hoşnud olma ve kötülüklerden azab duyma hissi vermiştir. İşte bu duygu ve hisse vicdan denilir.

– Bedizzaman’ın aşağıdaki ifadelerinde de Kalb terimi bağlamında akıl ile vicdan karşılaştırılması yapılarak aralarındaki yakın ilişkiye işaret edilmiştir:

“Kalbden maksad, sanavberî (çam kozalağı şeklinde) bir et parçası değildir. Sadece (kalb o şekilde) bir latife-i Rabbaniyedir ki, mazhar-ı hissiyatı vicdan; ma’kes-i efkârı dimağdır.” (İşârât, 85)

Vicdanın ziyası, ulûm-u diniyedir. Aklın nuru, fünûn-u medeniyedir. İkisinin imtizacından hakikat tecelli eder. İftirak ettikleri zaman; birincisinde bağnazlık, ikincisinde hile, kuşku tevellüd eder.” (bk. Münâzarât, İçtimâî Reçeteler-II, 81)

Bunu, birazcık açarsak şu şekilde ifade edebiliriz:

İnsanın en mühim iki mânevî mekanizması vardır. Biri vicdan, diğeri akıldır. Bu iki mekanizmanın uyum içinde emek vermesi gerekir. Bu da eğitime bağlı bir vakadır. İnsanın ruh ve bedeninin kavşak noktasını teşkil eden vicdanın aydınlanması sadece dinî ilimlerle mümkündür. Bundan dolayı insan duygusunun arınıp, sağduyu haline gelmesi, ulvî ve kutsî kaynaklı bilgilere bağlıdır.

Akla ulaşınca o, meseleleri düşünce planında ele alan ve mantık ölçüsüne bakılırsa neticelere varmak isteyen bir mekanizmadır. İman hakikatlerini, kâinattan alacağı gerçek fen bilimleriyle daha iyi kavrar. Birinin görevi vicdanı temizlemek, diğerininki de aklı parlatmak olan bu iki bilginin herhangi bir şahısta toplanması durumunda, o şahsın ufku açılır ve gerçekleri görmeye adım atar. Bunlardan birinin noksan olması halinde ise, vicdanda körükörüne bir bağnazlık ve bağnazlık, akılda da yersiz şüpheler ve demagoji kendini gösterir. (bk. Niyazi Beki, Kur’an’ın Büyük ve Parlak Bir Tefsiri Risale-i Nur, ilgili yer)

– Kur’an’da şu ayette vicdanı referans veren bir üslup kullanıldığını söyleyebiliriz.

“Rabbin şu şekilde buyurdu: Tanrı’tan başkasına yakarma etmeyin. Anneye ve babaya güzel işlem edin. Eğer onlardan her ikisi yada birisi yaşlanmış olarak senin yanında bulunursa, sakın onlara hizmetten yüksünme, ‘Öff!..’ bile deme, onları azarlama, onlara tatlı ve gönül alıcı sözler söyle.” (İsra, 17/23)

Burada anne-babaya saygı gösterilmesi gereğine işaret edilirken, bilhassa onların yaşlanmış hallerine vurgu yapılması, vicdanı harekete geçirmeye yöneliktir.

İlave data için tıklayınız:

– Vicdan nedir?

– VİCDAN

Slm ve yakarış ile…
Sorularla İslamiyet

Anonim tarafınca Pt, 14/01/2013 – 00:23 tarihinde gönderildi

adsense

Yorumlar 0

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kur’an’da vicdan terimine yer veriliyor mu?

Ne OLuşturmak Istiyorsunuz
Standart Soru
Kişilik testi gibi sorular hazırlayabilirsiniz.
Resimli Soru
Bilgi testi. Sorularla bilgi ölçümü yapın.
Anket
Etkili ve görsel anketler hazırlayabilirsiniz.
Makale
Başka sitelerden verileri kolayca entegre ederek listeler hazırlayabilirsiniz
Liste
Etkileyici Yazılar Oluşturabilirsiniz
Oylama Listesi
Kullanıcılar oluşturduğunuz içerikleri puanlayarak en iyi içeriği öne çıkarabilirsiniz.
Caps
Caps Resminizi seçip yükleyin
Görüntü
Resim veya Hareketli Resim
Gif
Hareketli Resimlerle etkileyici listeler oluşturabilirsiniz.