Surelerin faziletleri hakkında kitap var mı?

Lütfenlog in or register to like posts.
Yazı
Sual Detayı

​Kuran’ın faziletleriyle ilgili ayetler, hadisler hakkında informasyon verir misiniz?
Tefsirler geçen rivayetlerin hepsi sahih mi?
Ek olarak surelerin faziletleriyle ilgili, kitap var mı?

Yanıt
Yanıt

Kıymetli kardeşimiz,

Kuran, sure ve ayetlerin faziletleriyle ilgili mevzu, daha oldukça Fezailü’l-Kuran adıyla anlatılır.

Kuran-ı Kerîm’in üstünlüklerini, onun tamamını yada bazı sure ya da ayetlerini öğrenip okuyan, öğreten, dinleyen, ezberleyenlerle hükümlerine nazaran amel edenlerin kazanacağı sevapları, bazı sûre veya ayetlerinin şifalı oluşuna dair ayet ve hadislerde verilen detayları ifade etmek suretiyle İslamî kaynaklarda çoğu zaman “fezâilü’l-Kur’ân”, bazan da “sevâbü’l-Kur’ân”, “menâfiu’l-Kur’ân” şeklinde tabirler kullanılmıştır.

Kuran’ın üstünlükleri ile alakalı ilk bilgiler gene Kuran’da bulunmaktadır.

Buna nazaran Kuran;

– Oldukca yüce, oldukça şerefli, oldukça hikmetli, nasihat deposu, açık seçik bir kitaptır.

– O en doğru yola iletir ve iyi davranışlarda bulunan müminlere kendileri için büyük bir mükâfat bulunduğunu müjdeler.

– Allah Kuran’da müminler için şifa ve rahmet indirmiştir. Eğer Allah onu dağa indirseydi dağ haşyetten parça parça olurdu.

– Kuran’ın bir benzerini meydana getirmek suretiyle insanoğlu ve cinler bir araya gelseler, birbirlerine destek de olsalar ona denk bir yapıt ortaya koyamazlar.

– Kuraan sözlerin en güzelidir ve Allah’tan gelmiş bir nurdur.

– İçinde şüpheli informasyon bulunmayan, müminler için hidayet ve rahmet deposu olan, kendisinden önceki kitapları doğrulayan, ayetleri sağlam ve hikmetli bilgiler içeren kutsal bir kitaptır.

– Allah Kuran’ı Peygamber’e, insanları karanlıklardan aydınlığa çıkarması ve insanların onun ayetleri üstünde iyice düşünmeleri için indirmiştir.

– Kuran’ın hürmetine, onun inmiş olduğu gece bin aydan daha hayırlı ve kutsal bir gece olarak nitelendirilmiştir. (bk. M. F. Abdülbaki, “Ḳuran”, “kitâb” md.leri)

Hadislerde de Kuran-ı Kerîm’in faziletine dair bilgiler bulunmaktadır.

Süyutî bu tarz şeyleri, Kuran’ın bütünüyle ilgili olanlar ve her bir surenin faziletine ilişkin olanlar şeklinde iki kısma ayırarak ele almıştır. Ek olarak bu bilgilere bazı ayetlerin faziletine dair hadisleri de eklemek gerekir.

Tirmizî ile Dârimî’nin sünenlerinde yer edinen ve Fezâilü’l-Kuran’a dair derhal tüm kaynaklarda ilk olarak zikredilen Hz. Ali’nin naklettiği bir hadise nazaran Resûl-i Ekrem ashabını ileride zuhur edecek bazı fitneler mevzusunda uyarmış, bu fitnelerden korunmak için ne yapılması icap ettiğinin sorulması üstüne, “Umar Allah’ın kitabı Kuran’dır. Onda sizden ilkin gelip geçenlerin ve sizden sonrasında geleceklerin haberleri vardır” dedikten sonrasında Kuran’ın üstünlüklerini şöyleki sıralamıştır:

O sağlam bir bağdır, hikmetli bir öğüttür; insanoğlu içinde doğabilecek anlaşmazlıklar için hükümler ihtiva etmektedir. O saçma sapan bir söz değil hak ile bâtılı ayıran ciddi bir kitaptır. Allah onu terkeden zorbaları perişan eder; hidayeti onun haricinde arayanları sapıklığa düşürür. O sırat-ı müstakimdir; ona uyanların arzuları haktan sapmaz, dilleri sürçmez. Âlimler ona doymaz. Onu reddedenlerin oldukça olması kıymetini eksiltmez; onun üstünlükleri bitmez. Onunla konuşan gerçeği konuşmuştur; onunla amel eden kazanmıştır; onunla hükmeden adaleti gerçekleştirmiştir; ona çağrı eden doğru yolu bulmuştur (Tirmizî, S̱evabü’l-Ḳuran, 14; Dârimî, Fezailü’l-Ḳuran, 1)

Kuran ile alakalı öteki bazı hadislerin meali de şöyledir:

– “Kur’an Allah nezdinde göklerden ve yerden daha değerlidir.” (Dârimî, “Feailü’l-Ḳuran, 6)

– “Müslümanların en hayırlısı Kur’an’ı öğrenen ve öğretendir.” (Buhârî, Fezailü’l-Kuran, 21)

– “Bir müslümanın Allah’ın kitabından bir âyet öğrenmesi 200 rek‘at namaz kılmasından daha hayırlıdır.” (İbn Mâce, Muḳaddime, 16)

– “Kur’an ehli olanlar Allah ehli ve O’nun hususi dostlarıdır.” (Müsned, III, 128, 242)

Dârimî’nin naklettiği bir hadiste Fezailü’l-Kuran, 1) kıyamet gününde en etkili şefaatçinin Kuran olacağı belirtilir ve onu okuyanlara bu şefaat yardımıyla verilecek aden nimetlerinden söz edilir.

Bilhassa güzel sesli bir kimsenin teganniye kaçmadan Kuran’ı makamla okumasının sevabına işaret eden hadisler de rivayet edilmiştir. (Buhârî, Fezailü’l-Kuran, 19, 34; Müslim, Müsâfirîn, 232, 234; Dârimî, Fezailü’l-Kuran, 34, aṢalât, 171)

Kuran-ı Kerîm’in tamamının Allah kelamı bulunduğunu dikkate alan İmam Eş‘arî, Bâkıllânî, İbn Hibbân şeklinde bazı âlimler, ayetler içinde bir erdem ve kıymet farkının bulunmaması icap ettiğini düşünmüşlerdir. İmam Mâlik’in de bu görüşte olduğu söylenir.

Buna karşılık İshak b. Râhûye, Ebû Bekir İbnü’l-Arabî, Gazzâlî, Kurtubî, İzzeddin b. Abdüsselâm şeklinde birçok alim, esasta ayetler içinde bir kıymet farkı bulunmamakla birlikte hal ve şartlar, süre ve zemin, okuyanın gereksinimleri, ilgili ayetin mevzusunun şerefi şeklinde bazı sebeplerle ayetler içinde bazı erdem farkları bulunabileceğini belirtmişlerdir. (Süyûtî, II, 1131-1142)

adsense

Bir çok “ümmü’l-Kuran” ve “es-seb‘u’l-mesânî” diye de anılan Fatiha sûresiyle Yâsîn, İhlâs, Muavvizeteyn ve “es-seb‘u’t-tıvâl” denilen Fâtiha’dan sonraki yedi uzun sure hakkında olmak suretiyle belirli surelerin faziletlerine dair hadislerde bunların değişik yönlerden önemine işaret edilmiştir.

Ek olarak Bakara sûresinin Âyetü’l-kürsî diye anılan 255. ayetiyle 201 ve 285-286. ayetleri, Haşr suresinin son üç ayeti ve bir çok yakarma, tesbih, zikir mahiyetinde olan daha başka ayetlerin faziletleri hakkında oldukça sayıda hadis nakledilmiştir.

Sadece bu rivayetler içinde sahih olanların yanında zayıf ve hatta uydurma olanların da bulunmuş olduğu tesbit edilmiştir.

Kurtubî, el-Câmiʿ li-aḥkâmi’l-Ḳurʾân adlı tefsirinin mukaddimesinde (I, 78-80) birçok kimsenin çeşitli niyet ve maksatlarla Kuran surelerinin ve genel olarak amellerin faziletine dair hadis uydurma günahı işlediğini belirterek bunlardan örnekler verir.

Kuran surelerini tek tek sayarak her birinin fazileti hakkında açıklamalar ihtiva eden uzun bir sözü hadis diye uyduran Ebû Isme Nûh b. Ebû Meryem adlı kişiye bu şekilde bir sözü niçin hadis diye rivayet etmiş olduğu sorulduğunda onun verdiği, “Bundan dolayı insanların Kur’an’ı bir yana bırakarak Ebû Hanîfe’nin fıkhı ve Muhammed b. İshak’ın megāzîsiyle meşgul olduklarını görüyordum, ben de insanları iyi amellere yöneltmek amacıyla bu hadisi uydurdum” şeklindeki yanıt, fezailü’l-Kuran’a dair birçok ciddi kaynakta öğrenek verici bir uydurma öne sürülen nedeni olarak zikredilir. (meselâ bk. Kurtubî, I, 78; Süyûtî, II, 1129-1130)

Kurtubî ek olarak Vahidî’nin eserinde ve onun kaynakları olan çeşitli tefsirlerde bu tür rivayetlerin gelişigüzel aktarıldığını da söyler.

Başta Zemahşerî olmak suretiyle Beyzâvî, Vâhidî, Sa‘lebî şeklinde müfessirlerin bu konudaki zayıf yada uydurma rivayetleri aktardıkları görülür.

Bunların eserlerinde yer edinen, bilhassa Übey b. Kâ‘b’dan nakledilip her bir surenin sonuna konulmuş olan ve o sureyi okuyanlara verilecek sevaplardan söz eden hadislerin çoğunun uydurma olduğu tesbit edilmiştir.

Kuran’ın faziletlerine dair hadisler hadis mecmualarında çoğu zaman “Fezailü’l-Kuran”, “S̱evabü’l-Ḳuran”, “Menafiu’l-Ḳuran” şeklinde başlıklar altında toplanmış, III. (IX.) yüzyılın başlarından itibaren mevzuyla ilgili olarak daha oldukça hadislerden oluşan müstakil kitap ve risâleler de yazılmaya başlanmıştır.

Kâtib Çelebi, İmam Şâfiî’nin (ö. 204/820) Menafiu’l-Ḳuran adlı eserinin bu alanda meydana getirilen ilk müstakil emek verme bulunduğunu belirtir. (Keşfü’ẓ-ẓunûn, II, 1277)

Ebû Abdullah Muhammed b. Eyyûb el-Becelî, Ca‘ışık b. Muhammed el-Firyâbî ve İmam Nesâî’nin Feailü’l-Ḳuran başlığını taşıyan eserleriyle Kurtubî’nin el-Vecîz fî fezaili’l-kitâbi’l-ʿazîz’i bu alanın günümüze kadar ulaşan en eski örnekleri olup basılmıştır.

Abdüsselâm b. Ahmed el-Basrî’nin S̱evâbü’l-Ḳurʾân, İbnü’l-Haşşâb’ın ed-Dürrü’n-naẓîm fî feżâʾili’l-Ḳurʾâni’l-ʿaẓîm, Ziyâeddin el-Makdisî’nin Fezailü’l-Ḳuran, Abdullah b. Es‘ad el-Yâfiî’nin Muḫtaṣarü’d-düreri’n-naẓîm fî fezaili’l-Ḳurʾâni’l-ʿaẓîm ve İbn Kesîr’in Fezailü’l-Ḳuran adlı eserleri de bu mevzuya dair mühim kitaplardır.

Bundan başka Kuran ilimlerine dair geniş kapsamlı eserler içinde çoğunlukla “Fezailü’l-Kuran” başlığı altında bu konudaki rivayetler aktarıldığı şeklinde (meselâ bk. Zerkeşî, I, 432-456; Süyûtî, II, 1113-1141) tefsir kitaplarında da müfessirin metoduna nazaran surelerin başlangıcında yada sonunda tefsiri meydana getirilen sureyle ilgili fezail hadislerine yer verilmiştir.

Mevzuyla ilgili bazı kaynaklar:

M. F. Abdülbâkī, el-Muʿcem, “Ḳuran”, “kitab” md.leri.

Müsned, III, 128, 242.

Dârimî, “Fezazilü’l-Ḳuran”, 1, 6, 34, Salât, 171.

Buhârî, “Fezailü’l-Kuran”, 19, 21, 34.

Müslim, “Müsafirîn”, 232, 234.

İbn Mâce, “Mukaddime”, 16.

Tirmizî, “Sevabü’l-Kuran”, 14, 15.

Abdürrezzâk es-San‘ânî, el-Musannef, III, 365-384.

Muhammed b. Eyyûb el-Becelî, Fezailü’l-Kuran (nşr. Gazve Budeyr), Dımaşk 1988.

Ca‘ışık b. Muhammed el-Firyâbî, Fezailü’l-Kuran (nşr. Yûsuf Osman Fazlullah Cibrîl), Riyad 1409/1989.

Nesâî, Fezailü’l-Kuran (nşr. Fârûk Hamâde), Beyrut 1413/1992, nâşirin girişi, s. 11-38.

İbnü’n-Nedîm, el-Fihrist (Teceddüd), s. 78, 245, 277, 288.

Ali b. Muhammed es-Sehâvî, Cemâlü’l-ḳurrâʾ ve kemâlü’l-iḳrâʾ (nşr. Ali Hüseyin el-Bevvâb), Kahire 1408/1987, I, 50-123.

Kurtubî, el-Câmiʿ, I, 78-80; el-Vecîz fî feżâʾili’l-kitâbi’l-ʿazîz (nşr. Alâeddin Ali Rızâ), Kahire 1412/1991.

Zerkeşî, el-Burhân, I, 432-456.

Süyûtî, el-İtḳān (Bugā), II, 1113-1143.

Keşfü’ẓ-ẓunûn, II, 1277.

Ali Şevâh İshak, Muʿcemü muṣannefâti’l-Kurʾâni’l-Kerîm, Riyad 1403-1404/1983-84, III, 310-322.

İbrâhim Ali Ömer, el-Kurʾânü’l-Kerîm: târîhuh ve âdâbüh, Küveyt 1404/1984, s. 141-162.

Ebü’l-Fazl Abdullah el-Gımârî, Fezailü’l-Kuran, Beyrut 1406/1986.

bk. Diyanet İslam Ansiklopedisi, Fazailü’l-Kuran md.

Merhaba ve yakarma ile…
Sorularla İslamiyet

Anounmynous tarafınca Cu, 12/07/2019 – 20:01 tarihinde gönderildi

adsense

Reactions

0
0
0
0
0
0
Already reacted for this post.

Reactions

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir